Paravarchya Baata | पारावरच्या बाता

    मुंबईला येऊन आठ-दहा दिवस झाले. रात्री झोपताना हुसेनला रोज गावाकडची आठवण येत होती. बुढ्ढीची, भावांची, भावजयांची, पत्नीची, घरातल्या सगळ्या लेकरांची अन् गुराढोरांचीसुद्धा. आठवणीने तो कष्टी होई. एक दिवस त्यानं गावाकडं पत्र लिहायचं ठरवलं. बॅण्ड ऑफिसमधल्या एका कपाटात त्याला बरीच कोरी पानं सापडली. पेनही सापडला.     हुसेनला पत्र लिहायची सवय कुठंय. खरं तर काहीच लिहायची सवय नाही. अक्षरांशी तर काडीमोड झाल्यासारखा होता. शेवटी अडखळत-अडखळत, वेड्या-वाकड्या अक्षरात त्यानं लिहायला सुरुवात केली. त्यानं ठरवलं होतं, पत्रातून आपण खूश आहोत आणि आनंदी आहोत- हे कळवावं. म्हणजे घरचे लोक आपली काळजी करणार नाहीत.     ‘‘सबको सलाम आलेकुम’’     ‘‘आता माझं इथं चांगलं बस्तान बसलं आहे. अल्ला दयाळू आहे आणि त्याच्या कृपेने इथं एक चमत्कारच झाला. तो असा की, मी एका बॅण्ड कंपनीत संगीत शिकायला गेलो. आता शहरात आलं, तर काहीतरी शिकायला पाहिजे, हुशार व्हायला पायजे ना! नुसतं आबड्यावनी फिरण्यात माझं दिल रमत नवतं, म्हणुनशान संगीत शिकावं म्हणून चौकशीला गेलो. तर तो बॅण्ड मालक, त...

      दुसर्‍या दिवशी सकाळी हुसेनला घेऊन आबड्या इमारतीतल्या सावंत आजीकडे घेऊन गेला. सावंत आजी मूळच्या कोकणातल्या, खेड्यापाड्यातल्या आठवणीत रमणार्‍या. गावाकडून पोटापाण्यासाठी आलेल्या माणसांना मदत करणार्‍या. त्यांच्याच कृपेने आबड्याला जीन्याखाली झोपण्यापुरता आसरा मिळाला होता. आबड्यासाठी तर त्या देवासमान. पापड विकून जमा झालेले पैसे तो सावंत आजीकडे ठेवत असे. गावाकडं जाताना ते परत घेत असे. सावंत आजी त्याच्या साचलेल्या पैशात अकरा रुपयांची भर घालून देत.       आबड्याबरोबर हुसेनला पाहून त्यांनी हुसेनची चौकशी केली. हुसेनला काहीतरी चांगलं काम हवं होतं. सावंत आजीच्या ओळखीचा माणूस एका बॅण्ड कंपनीत काम करत होता. सावंतबाईंनी विचारलं, ‘‘जा, तो आमच्या गावचा सावत्या तुला बॅण्ड कंपनीत काम देईल.’’ हुसेन आणि आबड्या बाहेर पडले. आबड्या म्हणाला, ‘‘पापडवाल्याकडं जाऊन पैसे जमा करतो, तू पण चल. पापड विकण्याच्या नादात फिरस्ती होते. तुला मुंबई बघता येईल.’’       ‘‘आबड्या, तुला मी सांगितलं ना, तो पापडवाला आदमी मुझे बहुत डेंजर लगता ह...

     हुसेनभाई आबड्याबरोबर मुंबईत पोचला, दौंडहून गाडी मुंबईकडं निघाल्यावर त्याला वाटले आपण फार आश्‍चर्यकारक आणि चमचमाटी दुनियेतून प्रवास करीत आहोत. अल्लाकडे जाण्याचा मार्गसुद्धा असाच असेल का? असा प्रश्‍नही त्याच्या मनात पडला. पुणे स्टेशन आल्यावर आणि पुढे पाच-पंचवीस मैलाचा रस्ता म्हणजे चमचम चमकणार्‍या चांदण्याचे आकाशच त्याला वाटले. ह्या आकाशातच पुढे कोठेतरी अल्ला असेल का?       मधून मोठमोठ्या गंजीने पेट घ्यावा किंवा उसतोड झाल्यावर उसाचे मोकळे रान ठणाठणा पेटून दिल्यावर आगीचे डोंब उसळावेत तशा आगीचा भास होत होता. हुसेनभाईनं हे आबड्याच्या लक्षात आणून दिल्यावर आबड्या फक्त हसला. म्हणाला, ‘‘खरा जाळ तर तुला आता मुंबईत पोचल्यावर दिसन’’     ‘‘जाळ?’’ हुसेन घाबरला.   ‘‘अरे, जाळ म्हणजे आगीचा जाळ नाही. पैशाचा जाळ, श्रीमंतीचा जाळ, मगरूरीचा अन् मजबुरीचा. आपण डोळं मिटल्यावाणी सोंग करायचं. फक्त पहायचं, अन् जगायला शिकायचं. पोटाची खळगी भरली की पोटातला जाळ बी निवतो. तो जाळ निवला की आपला दिवस फत्ते झाला. हुसन्या, तुला जो जाळ दिसत...

       हुसेनभाई एकदा मुंबईला जाऊन आला. त्याची गोष्ट आता मुलं त्याच्या तोंडून ऐकतीलच पण हुसेन खरंच मुंबईला गेला होता का ?   असा कुणाला तरी प्रश्‍न पडला. तो गेला होता ही गोष्ट खरी आहे.         तो कसा गेला ,  याची पण गंमतच आहे.         हुसेनभाईला मुंबईला जावं वाटल्याबरोबर त्यानं आबड्याला गाठलं. आबड्यानी त्याचा उत्साह वाढवला ,  अन् हुसेनच्या घरच्यांनीही परवानगी दिली. अन् हळूहळू ही बातमी गावभर पसरत गेली.   गावभर दवंडी पिटवल्यासारखा बोभाटा झाला. हुसेनभाई मुंबईला चालला. कुणाला आश्‍चर्य ,  कुणाला गंमत ,  कुणाला भीती वाटत होती. कोणी म्हणालं ,  आरं ,  ह्यानं कवा गावाची शीव वलांडली नसन तो पार मुंबईला धडकायला निघालाय. कुणाला भीती वाटली ,  एवढ्या अफाट शहरात हुसन्या चुकला ,  त्याला वाहनं चुकवता आली नाही ,  रस्ता वलांडताना गडबडला ,  वाट चुकला ,  चकव्यात घावला ,  तर ह्याची ह्यालाच काय सुधरायचं नाय. त्यात कोणी म्हणलं ,  मुंबईला लई बनेल अन् गुंड माणसं आसत्येत. ह्याल...

    नेहमीप्रमाणे पारावर माणसं जमलीच होती, हुसेनलाच जरा वेळ लागला. हुसेनला पाहून माणसं खुलली. बराच वेळ एस.टी. ची वाट पाहत बसावं आणि इतका लेट झाल्यावर तिचा नाद सोडून परत घरी जावं, तसंच माणसं त्याची वाट पाहत होती. तसं रोजच पाहत असतात. आता हुसेनला पाहिल्याबरोबर त्यांचे चेहरे तरतरीत झाले. त्यात दुधात साखर पडावी अशी गोष्ट झाली, म्हणजे माणक्या पण रानातून घरी येत होता.       हुसेन आणि माणिक समोरासमोर आल्याबरोबर हुसेनने उत्साहाने माणिकला हात जोडून ‘‘राम-राम माणिकराव पाटील, जयहिंद, नमस्ते, सलाम आलेखुम माणिकराव पाटील.’’ असं म्हटलं.      ‘‘अरे, बस बस, इतके राम-राम नको, तुला भी राम-राम, जयहिंद, नमस्ते, सलाम आलेखुम हुसेनभाई जमादार!’’       ‘‘ओ पाटील – जमादार, त्या भगत्याचा काटा काढल्यामुळं तुमची लईच शान वाढली. अन् लईच कोंबड्यावनी तुरा काढून तुमी फिरायला लागलं राव गावात.’’ एकजण म्हणाला.         तेवढ्यात माणिक हुसेनला मागे ढकलत म्हणाला, ‘‘ए हुसेन, जा जरा मागं, खेळू हुतूतू.’’         ‘‘आरं पण दोघंच?’’ ...

    शेवटी एक दिवस भर दुपारी धाडस करून हुसेनभाई भगताच्या घरी गेला. हुसेनला पाहताच भगत खूश झाला. म्हणाला, ‘‘बरं वाटतंय ना आता हुसेनचाचा?’’    ‘‘बरं, म्हंजी पार पहिल्यावाणी दुरुस्त झालो.’’ भगत खुलला, म्हणाला, ‘‘वो हरामखोरने तुझे पकडा था ना, उसे ऐसा पिटाया, साला भाग गया.’’ अन् भगत खांदे उडवत हसत होता.     ‘‘अब क्यूँ आया बोल?’’ भगतनं विचारलं,      ‘‘कुछ नही. आपलं दर्सान घ्यावं, पाया पडून आभार मानावं म्हणून आलो होतो.’’ हुसेननं भगताचे पाय धरले. भगत त्याच्या पाठीवर हात मारत उठवत म्हणाला, ‘‘हुसेन, घाबरू नको. मी जोपर्यंत जिवंत आहे, तोपर्यंत तुझ्या केसाला धक्का लागणार नाही. काही शंका आली की कधीही ये, सांग, मोकळेपणानं सांग.’’     मग हळूच हुसेनभाई म्हणाला, ‘‘तेच सांगायला आलो होतो.’’     ‘‘अरे, उसमें क्या, बतावो, काय सांगायचं ते सगळं सांग.’’      हुसेन मांडी घालून बसला. डोळे मिटले. बराच वेळ तो काहीच बोलला नाही. नुसतीच शांतता, मग डोळे उघडत तो म्हणाला- ‘‘भगत महाराज, त्या दिवसी तो लाग्या तुमच्या भीतीनं पळ...