Skip to main content

Posts

गर्द धुक्यात हुसेनभाई

              हुसेनभाई गावात पोचल्याची बातमी वार्‍यासारखी पसरली. सगळ्यांना तर तो परत यावा अन् त्याची गप्पांची मैफल ऐकावी, पार परत फुलावा, गडबडगुंडी परत सुरू व्हावी असे वाटत होते. त्याचा आवाज ऐकण्यासाठी सगळ्यांचे कान आसुसले होते. आणि तो हुसेन आला म्हटल्यावर, आता एकच लक्ष लागलं, ते म्हणजे तो घरातून बाहेर पडण्याकडं आणि पारावर कधी येतो याकडं. हुसेन घरी आल्यावर बुढ्ढीजवळ बसला. पण तो काही बोलत नव्हता. जुजबी प्रश्‍नोत्तरं झाली. बुढ्ढीला वाटलं, प्रवासाचा शीण असतो. रात्रीचं जागरण झाल्यामुळे तो असा थकल्यासारखा झाला असावा. हुसेन अंघोळीला गेला. त्याच्या बीबीनं गरम पाणी आणून ठेवलं, पण तिच्याकडं पाहूनही तो फक्त केविलवाणं हसला. काहीच बोलेना म्हटल्यावर तीच म्हणाली, ‘‘अजून पाणी पाहिजे का?’’ पण हुसेननं फक्त नकारार्थी मान हलवली. ती बराच वेळ तिथं घुटमळली, तिला वाटलं, हुसेन बोलेन, काही विचारील, पोराबाळांबद्दल काही जाणून घेईल. पण हुसेन फक्त गरम पाण्यातून बाहेर येणार्‍या वाफांकडं एकाग्र होऊन लक्ष देत बसला. शेवटी त्याची बीबी म्हणाली, ‘‘चलो, जल्दी नहाके आ...

हुसेनभाईची वापसी

। एक ।         हुसेनच्या आयुष्याची हृदयद्रावक कथा ऐकून बॅण्ड ताफ्यातल्या सगळ्यांनाच त्याच्याबद्दल सहानुभूती वाटू लागली. सकाळी हुसेन अंथरुणातच लोळत पडला. कोणीतरी त्याला हाक मारली, ‘‘आर.के., आर.के., लवकर ऊठ. आता चहा यायची वेळ झाली. आज खास सगळ्यांसाठी पाव मागितलेत.’’          हुसेन आळुके-पिळुके देत उठला. तोंड धुऊन चहा-पावाच्या पंक्तीत सामील झाला.          हुसेन म्हणाला, ‘‘असे पाव आमच्या गावाकडे मिळत नाहीत. मुंबईची टेस्ट लई भारी.’’          सावत्या म्हणाला, ‘‘अरे इराण्याच्या हॉटेलातला खाल्ला का तू कधी?’’          ‘‘नाही.’’          ‘‘ठीकय, तुला घेऊन जातो. ही पार्टी माझ्यातर्फे.’’         सगळे हसले. अरे, राजा उदार झाला आणि हाती कोहळा दिला. सावत्या डोळा मारत म्हणाला, ‘‘अरे त्यालाच तर जीवाची मुंबई म्हणत्यात.’’ जीवाची मुंबई म्हणजे काय, हे त्याला आता कळलं. सावत्यानं त्याला इराण्याच्या हॉटेलात चहा-पावा...

हुसेनभाईचा छकडा

     संध्याकाळी बॅण्ड कंपनीतले लोक ज्यांना घर नाही किंवा बाहेर गावाहून आलेले आहेत, अशी मंडळी बॅण्डच्या कार्यालयातच संध्याकाळी लांबलचक मोठी सतरंजी पसरून झोपत असत. पडल्या-पडल्या गप्पा-टप्पा, चेष्टा-मस्करी, बॅण्डमध्ये वाजवायच्या गाण्यांची चर्चा, ऑर्केस्ट्रा अशा गप्पा होत. कधी एकमेकांच्या सुख-दु:खाविषयी होत. आर. के.च्या गप्पा त्यांना नेहमीच आवडत. बोलता-बोलता कोणीतरी आर. के.ला विचारलं,      ‘‘आर. के. मुंबईला येण्यापूर्वी तू गावाकडं काय करत होतास? तुझ्यावर ह्या वयात अशी मुंबईला यायची आफत का आली? घरी रागावून वगैरे तर नाही आला ना?’’      आर. के. दोन मिनिटं गोंधळलाच. ह्या प्रश्‍नाचं उत्तर काय द्यावं. आपण गावाकडे फारसं काय, काहीच काम करत नव्हतो. एकत्र कुटुंबात सगळ्यांनी सांभाळून घेतलं, पण आपण काहीच काम करत नव्हतो, हे सांगणे म्हणजे तर गैरच. जरा शरमल्यावणीच वाटतंय. बरं, आपण काही रूसून, भांडून, पळून आलेलो नव्हतो, उलट घरच्यांनी मुंबई पाहण्यासाठी पैसे दिले होते. बॅण्डमध्ये नोकरी काही जमण्यासारखी नव्हती. उगीच शिपायासारखी कामं किंवा शोभेला माणूस उ...

हुसेनची बाहुली

   सकाळी उठल्याबरोबर हुसेननं अल्लाची याद केली. राज कपूरला पाहिल्याची त्याची नशा अजून उतरली नव्हती. सावत्यानं शेंडी लावली तरी अल्लाची कृपा असेल तर कोणीही माझ्या नशिबापासून मला लपवू शकत नाही.      अल्लाचे आभार मानण्यासाठी तो सकाळीच एका मशिदीत गेला. तिथं एका फकिराने त्याला उदी लावली. फकीर तिकडे चालला. त्याच्या मागं चालत चालत हुसेन गेला. तिथं बरीच काझी मंडळी जमली होती आणि समोर बरेच सभ्य गृहस्थ उभे होते. ते रोज गुरूंचे दर्शन घेऊनच कामाला जात.       त्यातला प्रमुख काझीसमोर सर्वांनी वाकून सलाम केला. मग त्या धर्मगुरूने ‘फतिहा’ म्हणजे कुरणाचे पहिले भाग म्हटले, ते झाल्याबरोबर प्रत्येकजण रांगेत उभे राहून एक-एक माणूस त्याला सलाम करून पुढे गेले आणि बाहेर पडले.      हुसेनचा जेव्हा नंबर आला, तेव्हा त्याला ह्या प्रथा माहीत नव्हत्या. धर्मगुरूकडे पाहत तो नुसताच उभा राहिला. मागच्या माणसाने त्याला सांगितले, ‘‘चल, आगे चल, सिधा खडा रहता है. सलाम नहीं करनेका?’’ हुसेननं सलाम केला व पुढे गेला. मगाशी भेटलेल्या फकिराने हुसेनला विचारलं, ‘‘तुझे...

हुसेन - राज कपूरची हास्य भेट

    बर्‍यावाईट गोष्टी पाहत हुसेन आता मुंबईत रमू लागला. खरं म्हणजे बॅण्ड पथकात तो जास्तीच रमू लागला. आपल्याकडे अशी काही कला नसल्याची खंत त्याला वाटत असे. बॅण्डची प्रॅक्टिस चालू असताना त्यांच्या होणार्‍या चर्चा, वाद ऐकताना त्याला गंमत वाटू लागली.     मोकळा वेळ असेल तेव्हा किंवा रात्री झोपताना त्याला घरची आठवण येत राही. एवढ्या मोठ्या एकत्र परिवारात राहायची सवय अन् इथं एकदम एकलेपण आणि पोरकेपण. आपण मुंबईला नशीब आजमायला जावू असं त्याला वाटत होतं. पण तसं काही घबाड त्याच्या हातात लागत नव्हतं. सावत्या म्हणत होता, ‘‘महिना दोन महिन्यात काही घडत नसतं. इथं आख्खी जिंदगी पणाला लावावी लागते. तेव्हा कुठं थोडंफार हाताशी येतं.’’ बुढ्ढीची, मुन्नीची, बायकोची, भावांच्या पोरांची आठवण आली की तो अबोल होईल, होमसिक झाल्यासारखं त्याला वाटे. आपण तर बुढ्ढीला मुंबई पाहायला जातो एवढंच सांगितलं होतं. आता ते काम झालं की आपण परत गावाकडं परतु असं त्यानं नक्की केलं.      हुसेनच्या दृष्टीनं त्याच्यासाठी महत्त्वाचं काम राहिलं होतं, ते म्हणजे सावत्याच...

हुसेन चौपाटीवर - २

     दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी आबड्या हुसेनकडं आला. डोक्यावर पापडाची पाटी होतीच. ठरल्याप्रमाणं ते चौपाटीवर गेले. आबड्यानं नजर टाकली. ते लोक आले नव्हते. मग त्यानं चौपाटीवर फेऱ्या मारल्या- ‘पापऽऽड, पापऽऽड, खुसखुशीत, कुरमुरीत, मुगाचे, उडदाचे पापडऽऽ’, लोक पाहत होते. मजा करत होते. पण ह्या पापडवाल्याकडं कुणाचं लक्ष जाईना.     तेवढ्यात दहा-पाच माणसांचा घोळका दिसला. आबड्या अन् हुसेन घोळक्यात अंग घुसवत शिरले. माकडं कुठून आली, कशी आली, यांचा मालक कोण, काहीच कळेना, तेवढ्यात एका माणसानं आबड्याचे पाच-सहा पापड विकत घेतले अन् माकडांकडं फेकले. माकडं चवताळली अन् उड्या मारत माणसांच्या मागं लागली, तशी माणसं भन्नाट पळत गेली. माकडं उड्या मारत गेली. कोणी घाबरलेलं, कोणी हसत सुटलेलं.     हुसेन म्हणाला, ‘‘माकडामुळं का होईना, तुझी भवानी झाली.’’ ‘अल्ला को चिंता’ म्हणत आबड्या पुन्हा  गिऱ्हाइकाच्या शोधात फिरू लागला.     चौपाटीवर आलेली माणसं, गर्दी पाहून हुसेन थक्क झाला. ही गोरीगोमटी माणसं, मुलं, रंगी-बेरंगी भारी-भारी कपडे, इतकी देखणी, रूबाबदार म...

हुसेन चौपाटीवर

    हुसेनभाईच्या पत्राने गावात बातांचे पेव फुटले. आणि इकडे हुसेनभाई काळजीत. आपण मुंबईत आलो, ते काय फक्त मुंबई पाहायला? हं, आपल्याला नशीब पारखायचे आहे म्हणून आलो. आता ह्या बॅण्डवाल्यांच्यामुळं निदान झोपायची, पोटापाण्याची सोय झाली. पण पढे काय घडणार आहे? अल्लास माहीत! आपल्या माथ्यावर काय लिहिले ते आणि तेवढेच होणार. त्यानं स्वत:ची समजूत करून घेतली. दोन-तीन दिवस झाले, तसे बॅण्ड कंपनीत काही कामच नव्हते. असले तर तीन-तीन ठिकाणी हजेरी लावावी लागते. दुपारची वेळ, सहज रस्त्यावरून फिरता-फिरता तो एका गल्लीत शिरला. त्या गल्लीत माणसांचं घर जेवढं आत तेवढंच बाहेर. रस्त्यावर बाजा, खाटा टाकलेल्या. बटर, पाव विकणारे, गचाळ हॉटेल्स आणि गलका. दुपारच्या वेळेस घरी फक्त म्हातारीच माणसं, तीही घराच्या बाहेरच्या बाजूवर, पायर्‍यांवर, खाटांवर लवंडलेली. छोटी-छोटी किराण्याची, पानपट्टीची, बेकरीची दुकानं, कुबट वास आणि कळकट-मळकट संसार सांभाळणार्‍या बाया, नळाला धुणी-पाणी करण्यापासून कशात तरी गुंतलेल्या.       हुसेनच्या मनात आलं, ‘नरक’ म्हणतेत ते ह्यालाच का? मुंबईत असं पण हाये तर, त्या गल्ली...